Alain Verbeke was gisteren kristalhelder op het symposium over regels en verantwoordelijkheid. “Te veel regels lijden tot ethische perversiteit. We moeten weg van rule based behavior en ruimte creëren voor principle based behavior.” Hij gaf het voorbeeld van een echtscheidingszaak. De man slaagde erin om alle eigendom te behouden en toen Verbeke hem vroeg of hij dat rechtvaardig vond, antwoordde de man: “Ja, want de rechter zal mij gelijk geven.” Teveel regels leiden tot morele onthechting. Mensen pleiten zich vrij van hun verantwoordelijkheid omdat ze de regels volgen. Erger nog, ze shoppen in de veelheid aan regels die hun eigenbelang dienen.

Verbeke was helder in zijn recept. Ten eerste kiezen voor participatie: “Door stakeholders op een transparante manier te betrekken in een belissingsproces ontstaat er meer betrokkenheid en is nadien minder controle en bestraffing nodig. Psychologen zien hierbij goed geplaatst om dit te begeleiden.” Ten tweede is een helder kader nodig met een minimum aan dwingende regels en voor de rest semi-open normen: “we moeten weg van de nitty-gritty regels en de absolute rechtszekerheid. Juist door met normen te werken kan er terug ruimte ontstaan voor ethische dialoog in de plaats van “bargaining in the shadow of the law.” En tenslotte hebben we kunst en poëzie nodig om het morele kompas van de mensen te versterken: “We hebben nood aan mensen die zelfstandig ethisch verantwoordelijk zijn.”

Een inspirerende toepassing hiervan kwam van Wijnand Nuyts, head of governance, behaviour and culture van de Nederlandsche Bank. Hij houdt toezicht op de financiële instellingen in Nederland. Sinds vijf jaar passen ze ook een gedragsmatige benadering van ethiek toe. Naast het afdwingen van compliance op heel concrete procedures kaarten ze ook gedragsproblemen van financiële instellingen aan. Door middel van desk research, interviews, vragenlijsten en observaties benoemen ze de kwaliteit van het leiderschapsgedrag, van teamdynamiek en van de besluitvormingsprocessen. De conclusies worden eerst in dialoog besproken en daarna formeel gerapporteerd.

Ze doen als het ware een development center op organisatieniveau en leggen de vinger op de gevolgen van bij voorbeeld te dominant of te afstandelijk leiderschap, te weinig eigenaarschap van veranderingen of te informele beslissingsprocessen. Deze gedurfde invulling van de rol van toehouder, die de facto meer een change agent wordt, roept heel wat vragen op zoals bij voorbeeld het spanningsveld tussen toezicht houden en vertrouwen creëren. Tezelfdertijd lijkt deze aanpak van gefaciliteerde dialoog over semi-open normen binnen een duidelijk kader zijn vruchten af te werpen. De Nederlandsche Bank zet door op deze praktijk en ook de Europese bank wil hierop inzetten. Meer informatie over deze case vind je hier.

Share on: