Eric Bartels maakt in zijn blog (http://blog.ericbartels.com/) en opinie-artikel in De Morgen van vandaag van Johan Cruijff de redder van Ajax en plaatst hem in dezelfde leiderschapsliga als Steve Jobs, CEO van Apple. Met alle respect voor de grootsheid van Cruijff, maar nieuwe inzichten over leiderschap vragen om enige nuancering.

Johan Cruijff was een fantastisch voetballer en heeft buitengewone successen geoogst als trainer. Daar kan geen twijfel over bestaan. Over zijn zakelijke instincten heerst meer scepsis. Hij stopte in 1978 een eerste keer met voetballen en speelde binnen het jaar zijn niet onaardig fortuin kwijt door dubieuze beleggingen. Het zette hem ertoe aan in Amerika zijn voetbalcarrière nieuw leven in te blazen.

Los daarvan is de vergelijking tussen Steve Jobs en Johan Cruijff kort door de bocht. Steve Jobs leidde tot begin dit jaar een bedrijf met meer dan 36.000 medewerkers en een omzet van meer dan 65 miljard $ omzet en 14 miljard $ winst in 2010. Apple Inc. is wereldwijd actief in een hypercompetitieve markt. Elke gemiste opportuniteit kan levensbedreigend zijn. Vraag het maar aan Nokia die de smartphone trein gemist heeft.

Daartegenover staat Ajax. In het jaarverslag 2009-2010 leren we: een omzet van bijna 70 miljoen EURO en 237 FTE’s waaronder 25 A- en 43 jeugdspelers. Ajax wil ‘Europees aanklampen’. Bovendien is voetbal in vergelijking met internationale business behoorlijk simpel. De regels liggen vast: 11 spelers en een bal. “Genialiteit wordt altijd tegengewerkt door middelmaat,” schrijft Bartels. De genialiteit van een Steve Jobs lijkt me toch van een andere orde te zijn dan diegene die Johan Cruijff zal nodig hebben om Ajax terug naar de top te brengen.

Meer twijfels heb ik bij de toegedichte leiderschapskwaliteiten van Johan Cruijff. Uiteraard is het zo dat leiders, en a fortiori crisismanagers, een visie hebben en de nodige autonomie nodig hebben om die visie uit te voeren. En er is niets mis met charisma, dominantie en duidelijke boodschappen. Maar nieuwnormale leiders kunnen ook om met complexiteit, zoeken verbinding, gebruiken hun ‘power’ ‘smart’ en zijn vanuit zelfbewustzijn nederig. Vincent Van Quickenborne leerde vorige week in Harvard dat 21ste eeuw leiderschap te maken heeft met mensen bijeenbrengen en samenwerken met alle stakeholders.

Johan Cruijff lijkt het tegendeel te doen. Ik kan me voorstellen dat voor de fans Johan Cruijff de messias is. En hij maakt adepten van autocratisch en charismatisch leiderschap zoals Eric Bartels enthousiast.  Cruijff zoekt het conflict op met zijn ‘te nemen of te laten’ houding’. Hij toont misprijzen met opmerkingen als “Hun hebben er de ballen verstand van.” Hij polariseert: zijn groep tegen de rest. Een doorleefd debat over zijn doorlichting lijkt er niet geweest te zijn, terwijl bevindingen als “het individu op de eerste plaats”, “voetbal centraal”,  “alle technische functies aan ex-voetballers” toch wel een debat waard zijn?

“Cruijff is God bij Ajax”, sprak de voorzitter Uri Coronel woensdagavond. Zijn Raad van Commissarissen en het dagelijks bestuur gooiden vorige week de handdoek in Cruijffs ring. Met een goddelijke status is veel mogelijk. Misschien lukt het Cruijff wel. Ik hoop het voor Ajax en zijn supporters. Dat zegt meteen ook iets over de complexiteit van een voetbalorganisatie. Maar zijn stijl vereenzelvigen met gezond, duurzaam leiderschap en hem naast Steve Jobs zetten qua verwezelijkingen is twee stappen te ver.

Share on: