Verschenen als opiniestuk in De Standaard.

‘Een leider met ballen vind je niet zomaar’, schreef Tom Bosman over Steven Martens, de ceo van de voetbalbond (DS 2 september). Hij verdedigt een ‘rechtdoorzee-managementstijl’, en de bonuscultuur aan de top als zijnde noodzakelijk voor de professionalisering van een non-profit-organisatie als de bond. Zo’n zucht naar sterke leiders is biologisch en psychologisch begrijpelijk, maar niet ongevaarlijk.

Onderzoek toont aan dat mensen spontaan kiezen voor het meer dominante, extraverte groepslid om conflicten op te lossen en beslissingen te nemen. Dat proces wordt versterkt als we onzeker zijn en in culturen waar dat soort leiderschap als norm geldt, zoals in de VS.

Maar is dat soort leiderschap ook goed voor organisaties? Recente meta-studies doen twijfel rijzen. Ten eerste heeft de kwaliteit van het collectieve beslissingsproces te lijden onder dat zogezegd ‘sterk’ leiderschap. De medewerkers houden hun mond, stellen zich gehoorzaam op en tonen minder flexibiliteit en creativiteit. Ten tweede leidt dominant leiderschap tot al te competitief gedrag. Daar lijden vertrouwen en samenwerking onder. Ten derde is centralisering van de macht niet zonder risico. Macht leidt tot bewustzijnsvernauwing en grensoverschrijdend gedrag, zeker als die macht toegekend wordt aan leiders die statusgedreven zijn. Ten slotte zijn eigenschappen als dominantie en narcisme slecht voor ethiek en fair play in organisaties.

Heel veel ceo’s stellen vandaag dan ook hun leiderschapscultuur in vraag. Ze relativeren de impact van status en macht en de kracht van command and control. Ze willen opnieuw oprechtheid in de relatie met de klant of de burger. Ze willen het vertrouwen van de eigen medewerkers weer herstellen, zodat die meer uit hun pijp komen. Ze willen leiderschap doorheen de organisatie of over organisaties heen, en niet gecentraliseerd in een clubje aan de top.

Het is belangrijk om de erfenis van de 20ste eeuw, namelijk de verheerlijking van dominant, mannelijk leiderschap ongeacht de context, in vraag te stellen. Net zoals je je moet afvragen hoe gezond het is voor non-profit-organisaties om klakkeloos de heersende moraal en modellen te importeren uit pure profit-organisaties.

Koen Marichal & Jesse Segers

Share on: